Hành trình hương vị

So sánh size hạt cà phê 18, 16, 14: hạt to có phải hạt ngon?

Size hạt cà phê 18, 16, 14 khác nhau thế nào? Số sàng nghĩa là gì, hạt to có ngon hơn không, và vì sao độ chắc của hạt quan trọng hơn kích thước.

QiFi··6 phút đọc

Bàn tay cầm một hạt cà phê nhân xanh phía trên rổ hạt nhân chưa rang, hạt to nhỏ và đậm nhạt không đều
Mục lục

Khi chọn hạt cho ĐẬM, chúng tôi đã đi Đắk Lắk, thử rất nhiều mẻ cà phê rang từ những cỡ hạt khác nhau. Điều rút ra lại ngược với cảm giác của đa số người mua: hạt to nhất không phải hạt ngon nhất. Bài này giải thích size hạt cà phê 18, 16, 14 là gì, nghiên cứu nói gì về kích thước và hương vị, và những gì QiFi tự nếm được ngoài thực địa.

Size hạt (số sàng) nghĩa là gì?

Cà phê nhân được phân loại bằng những tấm sàng đục lỗ tròn. Hạt lọt qua lỗ nào thì thuộc cỡ nhỏ hơn lỗ đó. Số sàng chính là cỡ lỗ tính theo 1/64 inch, như Royal Coffee giải thích: sàng 18 có lỗ 18/64 inch, khoảng 7,14mm.

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4193:2005 (theo ISO 4150) quy định đường kính lỗ cho từng số sàng, trong Phụ lục B của bản tiêu chuẩn:

Ba lỗ sàng vẽ đúng tỉ lệ: sàng 18 đường kính 7,10mm, sàng 16 là 6,30mm, sàng 14 là 5,60mm

Chênh lệch giữa sàng 18 và sàng 16 chỉ 0,8mm, nhưng nhìn bằng mắt thì hạt sàng 18 trông to hơn hẳn.

Sàng 18Sàng 16Sàng 14
Lỗ sàng (TCVN/ISO)7,10mm6,30mm5,60mm
Nhìn bằng mắtTo, đẹp, đồng đềuVừa, chắc tayNhỏ
Trong TCVN 4193:2005 (Robusta)Mốc của hạng đặc biệtMốc của hạng đặc biệt và hạng 1Dưới mốc hạng 1
Ấn tượng của người mua"Hạt xịn"Bình thường"Hạt kém"

Trong bảng phân hạng cà phê vối (Robusta) của TCVN 4193:2005, hạng đặc biệt được xét theo sàng 18 và sàng 16, hạng 1 theo sàng 16. Nghĩa là tiêu chuẩn xếp hạng theo kích thước, chứ không đo hương vị.

Hạt to có ngon hơn không?

Nghiên cứu không ủng hộ ý "to là ngon". Một bài tổng quan 78 công trình về chất lượng cà phê (Torrez và cộng sự, 2023) viết rằng hạt lớn hơn không nhất thiết ngon hơn hạt nhỏ. Cũng bài đó nhấn mạnh: điều quan trọng hơn là hạt đều cỡ, để nhiệt truyền vào hạt đều khi rang.

Royal Coffee từng thử tự nếm (một thử nghiệm của doanh nghiệp, không phải nghiên cứu khoa học): cùng một lô cà phê Guatemala, chia theo cỡ rồi rang riêng. Mẻ sàng 16 được chấm cao hơn mẻ đứng thứ hai hơn 1 điểm, còn mẻ hạt lớn chỉ hòa với mẻ không phân loại. Họ gọi quan niệm "to hơn thì tốt hơn" là đã hơi lỗi thời, và cho rằng vấn đề thật nằm ở việc rang chung những hạt chênh cỡ nhiều.

Nói công bằng: hạt sàng 18 không tự động kém. Một vườn chăm tốt có thể cho hạt vừa to vừa chắc. Kích thước chỉ là một con số trên sàng; nó không cho biết bên trong hạt ra sao.

Điều quyết định là độ chắc của hạt

Thứ mà sàng không đo được là mật độ, tức độ chắc của hạt. Ở đây có vài kết quả đáng chú ý:

  • Nghiên cứu trên 38 mẫu Arabica Tây Nam Ethiopia (Worku và cộng sự, 2022) ghi nhận xu hướng ngược giữa thể tích hạt và mật độ: hạt to hơn có xu hướng kém đặc hơn. Hạt vùng cao đặc hơn và phần lớn là cỡ vừa.
  • Hạt lỗi có khối lượng và mật độ thấp hơn hạt tốt (Ramalakshmi và cộng sự, 2007). Royal Coffee cũng nhận xét những hạt nổi khi ngâm nước thường rỗng, và cà phê đặc nhất thường cho vị ngon nhất.
  • Với Robusta Uganda, Mulindwa và cộng sự (2022) thấy dinh dưỡng đất liên quan tới kích thước hạt, nhưng không liên quan tới thành phần hóa học hay điểm chất lượng tách.
  • Cây mang quá nhiều quả thì hạt nhỏ đi vì các quả tranh nhau dinh dưỡng (Vaast và cộng sự, 2006). Kích thước phản ánh cách cây được chăm, không phải một bảo đảm về hương vị.

Những gì QiFi nếm được ở Đắk Lắk

Phần này là trải nghiệm của chúng tôi, không phải kết quả thí nghiệm. Qua nhiều lần thử thực địa, cà phê sàng 18 chúng tôi gặp thường to mà bộp: cầm nhẹ tay, rang lên khó ăn lửa đều, dễ cháy cạnh trong khi lõi chưa chín. Đa số mẻ sàng 18 chúng tôi rang ra có mùi đậu, hương cà phê ít, uống không đã. Mùi hăng, ngái khi hạt chưa phát triển đủ trong lúc rang cũng là điều các nghiên cứu về rang mô tả.

Cách chúng tôi lý giải: hạt to và hạt vừa trên cùng cây được hái cùng lúc, có cùng thời gian nuôi trên cành. Hạt nở to hơn trong cùng khoảng thời gian đó chưa chắc đã được "nuôi" đặc hơn. Đây là giả thuyết của người làm nghề, chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng riêng cho Robusta Việt Nam. Nhưng nó khớp với điều nghiên cứu về mật độ cho thấy, và khớp với ly cà phê chúng tôi nếm.

Còn sàng 14 và nhỏ hơn thường lẫn nhiều hạt lép, hạt non. Rang chung với hạt lớn thì hạt nhỏ cháy trước, nên nếu dùng cỡ nhỏ thì cần sàng riêng và rang riêng. Đó cũng là cách chúng tôi rang mộc: chọn hạt đều cỡ để mỗi mẻ chín đều.

Mua cà phê, nên nhìn gì ngoài size hạt?

  1. Độ đều: hạt cùng cỡ, cùng màu sau rang quan trọng hơn hạt to.
  2. Độ chắc: hạt nhân cầm nặng tay, ít hạt lép, hạt vỡ.
  3. Mùa vụ và cách sơ chế: xem bài mùa thu hoạch cà phê Đắk Lắk.
  4. Giống cà phê: Robusta và Arabica khác nhau từ gốc, đọc thêm Robusta và Arabica loại nào ngon hơn.

Nếu bạn mua sỉ cho quán, tiêu chí chọn nhà cung cấp cà phê sỉ có thêm danh sách những gì nên hỏi.

Câu hỏi thường gặp

Cà phê sàng 18 là gì?

Là cà phê nhân nằm lại trên sàng có lỗ 18/64 inch (khoảng 7,1mm). Đó là cỡ hạt lớn, thường bán giá cao hơn vì trông đẹp. Kích thước không cho biết hạt đặc hay rỗng.

Size hạt cà phê nào ngon nhất?

Không có cỡ nào ngon nhất cho mọi lô. Nghiên cứu cho thấy độ đều cỡ và độ chắc của hạt ảnh hưởng tới ly cà phê nhiều hơn kích thước. Với Robusta Đắk Lắk, QiFi chọn hạt chắc thay vì hạt to nhất.

Hạt Culi có tính theo số sàng không?

Culi là hạt tròn một nhân nên được tách bằng sàng riêng, không xếp chung thang 18-16-14 với hạt dẹt. Xem thêm cà phê Culi là gì.

Chia sẻFacebook

Sản phẩm nhắc đến trong bài

ĐẬMMới
100% Robusta

ĐẬM

Đắng đậm • Không chua • Hậu ngọt

100% Robusta Đắk Lắk rang Đậm, không phối trộn — đắng đậm, không chua, thể chất dày, hậu ngọt.

ĐậmĐộ rang Đậm

106.000₫

ĐÁNH THỨCĐặc trưng
Robusta · Arabica

ĐÁNH THỨC

Cân bằng • Chua thanh • Hương caramel

Robusta Đắk Lắk rang Đậm và Arabica Cầu Đất — đắng đậm cân bằng, chua thanh nhẹ, hương caramel.

ĐậmĐộ rang Đậm

123.000₫

Phin Nhôm QiFi

Phin Nhôm QiFi

Nhôm anod • Lỗ đục chuẩn

Phin nhôm anod truyền thống, lỗ đục chuẩn cho dòng chảy đều — pha đúng vị cà phê Việt.

95.000₫