Pha chế thủ công

Độ xay cà phê theo cách pha: phin, espresso, pour-over, cold brew

Xay mịn hay thô tuỳ cách pha: espresso khoảng 300 µm, pha lọc 770–1.115 µm, cold brew 500–900 µm. Kèm cách nhận biết xay sai và chọn độ xay cho phin.

QiFi··6 phút đọc

Hạt cà phê rang, cà phê xay và tay cầm máy espresso trên mấy tấm thớt gỗ, bên cạnh một tách latte
Mục lục

Cùng một túi cà phê, xay mịn hay xay thô cho ra hai ly rất khác nhau. Hạt xay càng nhỏ, nước càng lấy vị ra nhanh; nên mỗi cách pha cần một độ xay hợp với thời gian nước chạm cà phê. Bài này gom các con số đo được trong nghiên cứu, gợi ý thực tế cho phin, moka và French press, và cách nhận ra mình đang xay sai. Ví dụ trong bài dùng các dòng của QiFi: TỈNH cho pour-over và cold brew, ĐẬM cho phin.

Vì sao độ xay quan trọng?

Hạt xay càng nhỏ thì tổng bề mặt tiếp xúc với nước càng lớn, và cà phê tan ra càng nhanh. Một nghiên cứu trên Scientific Reports (Uman và cộng sự, 2016) cho thấy hạt nhỏ được chiết nhanh hơn hạt lớn; mẫu xay rất mịn trong nghiên cứu có 99% hạt nhỏ hơn 70 µm.

Vì vậy độ xay phải đi cùng thời gian pha:

  • Pha nhanh (espresso, khoảng nửa phút) cần xay mịn để kịp lấy vị.
  • Pha lâu (cold brew, nhiều giờ) cần xay thô để không bị chiết quá.
  • Ở giữa là pha lọc, phin và moka.

Xay mịn hơn không phải lúc nào cũng đậm hơn. Với espresso, một nghiên cứu trên tạp chí Matter (Cameron và cộng sự, 2020) thấy xay quá mịn lại cho độ chiết thấp hơn, và mỗi lần pha mỗi khác.

Độ xay đo được cho từng cách pha

Biểu đồ cột cỡ hạt xay: espresso 273–295 µm, cold brew xay vừa 501–700 µm, pha lọc xay mịn 770 µm, cold brew xay thô 701–900 µm, pha lọc xay vừa 928 µm, pha lọc xay thô 1.115 µm
Cách phaCỡ hạt trong nghiên cứuNguồn
EspressoTrung bình khoảng 273–295 µmSchmieder và cộng sự, Foods, 2023
Pha lọc (pour-over, máy pha giọt)770 µm (mịn), 928 µm (vừa), 1.115 µm (thô)Batali và cộng sự, Scientific Reports, 2020
Cold brew501–700 µm (vừa), 701–900 µm (thô)Cordoba và cộng sự, Scientific Reports, 2019

Một µm (micromet) là một phần nghìn milimet: 1.000 µm bằng 1mm. Các con số này là cỡ hạt trong từng nghiên cứu, không phải một chuẩn chung; mỗi máy xay cho ra hỗn hợp hạt to nhỏ khác nhau.

Nghiên cứu của Batali cũng dẫn các mốc của biểu đồ pha lọc mà Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCA) dùng: ly pha lọc cân bằng có nồng độ chất tan (TDS) khoảng 1,15–1,35% và độ chiết khoảng 18–22%. Bài tỷ lệ pha cà phê thủ công có công cụ tính lượng cà phê và nước cho pha lọc.

Phin, moka, French press: gợi ý thực tế

Chúng tôi không tìm được nghiên cứu nào đo cỡ hạt cho phin, moka hay French press. Phần dưới đây là gợi ý thực tế, so với các mốc đo được ở trên, không phải số liệu đo:

Cách phaĐộ xay gợi ýNhìn và sờ
EspressoMịnGần như bột, bóp lại thành cục
Moka potMịn vừa, thô hơn espresso một chútNhư cát mịn
PhinVừa đến hơi mịnNhư đường cát, không thành bột
Pour-over, V60VừaNhư cát thô
French pressThôNhư muối hột
Cold brewThôNhư muối hột hoặc thô hơn

Phin là trường hợp đặc biệt vì dùng trọng lực và một tấm nén: xay quá mịn thì nước không chảy hoặc chảy rất lâu, ly đắng gắt; xay quá thô thì nước chảy tuột trong vài phút đầu, ly loãng. Thời gian chuẩn và cách chỉnh có trong bài pha cà phê phin chuẩn vị. Với moka, xem thêm bài pha cà phê moka pot; với cold brew, bài cách làm cold brew tại nhà.

Xay sai thì ly cà phê ra sao?

Dấu hiệuCó thể doCách chỉnh
Phin nhỏ giọt quá lâu, ly đắng gắt, chátXay quá mịnXay thô hơn một nấc, hoặc nén nhẹ tay hơn
Phin chảy tuột, ly loãng, chuaXay quá thôXay mịn hơn một nấc
Espresso chảy quá nhanh, nhạtXay quá thôXay mịn hơn
Espresso chảy chậm, có lúc phụt thành tia, vị mỗi lần mỗi khácCó thể xay quá mịnXay thô hơn một chút, đều tay khi nén
French press có cặn bột dưới đáy lyXay quá mịnXay thô hơn, rót nhẹ và chừa lại phần cuối
Cold brew đục, đắngXay quá mịnXay thô hơn, lọc kỹ hơn

Chỉnh mỗi lần một yếu tố: giữ nguyên lượng cà phê, lượng nước và nhiệt độ, chỉ đổi độ xay, rồi nếm lại.

Máy xay lưỡi dao hay máy xay đĩa?

Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu khoa học nào so sánh hai loại này. Trong một thử nghiệm năm 2020 của Coffee Review, một trang đánh giá cà phê trong ngành, cà phê xay từ bốn máy xay đĩa (burr) và từ máy lưỡi dao được gửi đi đo cỡ hạt bằng laser. Máy lưỡi dao cho cỡ hạt lộn xộn nhất. Hạt càng đều thì càng dễ kiểm soát dòng nước chảy qua cà phê, nên bài viết khuyên dùng máy xay đĩa; dù vậy, máy lưỡi dao vẫn hơn là mua cà phê xay sẵn.

Nếu chỉ có máy lưỡi dao: xay từng đợt ngắn, lắc máy giữa các đợt, và dùng cho cách pha dễ tính như phin hoặc cold brew hơn là espresso.

Xay sẵn hay xay trước khi pha?

Cà phê xay mất hương nhanh hơn nhiều so với nguyên hạt. Theo SCA, lượng CO₂ mà hạt nguyên mất trong vài tuần thì cà phê xay mất trong vài phút, và hương thơm đi theo.

  • Có máy xay: mua nguyên hạt, xay ngay trước khi pha.
  • Không có máy xay: mua cà phê xay đúng cách pha của bạn, gói nhỏ vừa dùng trong vài tuần, giữ kín. Cách cất có trong bài bảo quản cà phê.

Các dòng của QiFi đều có nguyên hạt và các quy cách xay sẵn: xay phin, xay máy, xay thô cho cold brew, xay vừa cho pour-over. Túi có van một chiều để thoát khí mà không cho không khí vào.

Dùng cà phê QiFi nào, xay kiểu gì?

Dòng QiFiThành phầnCách pha và độ xay hợp
ĐẬM100% RobustaXay phin cho phin và cà phê sữa đá; xay máy cho espresso
ĐÁNH THỨCRobusta và ArabicaXay phin; xay vừa cho pour-over; xay thô cho cold brew
TỈNH100% ArabicaXay thô cho cold brew; xay vừa cho pour-over; xay máy cho espresso vị chua thanh

Câu hỏi thường gặp

Cà phê pha phin nên xay cỡ nào?

Vừa đến hơi mịn, cỡ đường cát, không thành bột. Chưa có nghiên cứu nào đo cỡ hạt cho phin; cách kiểm tra là thời gian chảy: nếu phin nhỏ giọt quá lâu thì xay thô hơn, chảy tuột thì xay mịn hơn.

Dùng cà phê xay phin để pha máy espresso được không?

Thường không ngon. Espresso cần hạt mịn hơn nhiều, khoảng 300 µm theo nghiên cứu dẫn ở trên; cà phê xay phin sẽ làm nước chảy quá nhanh và ly nhạt. Khi mua, chọn quy cách xay máy.

Xay càng mịn thì cà phê càng đậm phải không?

Không hẳn. Hạt mịn chiết nhanh hơn, nhưng với espresso, xay quá mịn lại làm độ chiết thấp đi và mỗi lần pha mỗi khác, theo nghiên cứu trên tạp chí Matter. Độ xay đúng là độ xay hợp với cách pha.

Cold brew xay thô bao nhiêu?

Nghiên cứu của Cordoba và cộng sự (2019) dùng hai mức: xay vừa 501–700 µm và xay thô 701–900 µm. Ở nhà, cỡ muối hột là mốc dễ nhận.

Chia sẻFacebook

Sản phẩm nhắc đến trong bài

ĐẬMMới
100% Robusta

ĐẬM

Đắng đậm • Không chua • Hậu ngọt

100% Robusta Đắk Lắk rang Đậm, không phối trộn — đắng đậm, không chua, thể chất dày, hậu ngọt.

ĐậmĐộ rang Đậm

106.000₫

ĐÁNH THỨCĐặc trưng
Robusta · Arabica

ĐÁNH THỨC

Cân bằng • Chua thanh • Hương caramel

Robusta Đắk Lắk rang Đậm và Arabica Cầu Đất — đắng đậm cân bằng, chua thanh nhẹ, hương caramel.

ĐậmĐộ rang Đậm

123.000₫

TỈNHMới
100% Arabica

TỈNH

Chua thanh • Hương hoa quả • Hậu ngọt mật ong

100% Arabica Cầu Đất — chua thanh, hương hoa quả, hậu ngọt mật ong; ngon nhất khi cold brew hoặc pour over.

NhạtĐộ rang Nhạt

180.000₫